Większość w ubóstwie to kobiety – raport PAH

Polska Akcja Humanitarna alarmuje, że dyskryminacja kobiet przekłada się na rodzinne tragedie, hamowanie rozwoju świata oraz biedę i choroby.

Każdy problem rozwojowy – ubóstwo, dostęp do edukacji, ochrona zdrowia czy środowiska – w ogromnym stopniu dotyczy kobiet. Dyskryminacja i brak równouprawnienia są zarówno przyczynami, jak i skutkami tych problemów, np. brak równego dostępu do edukacji jest jedną z przyczyn ubóstwa kobiet, a życie w ubóstwie zmniejsza ich szanse na edukację. Prawdziwy rozwój społeczeństw nie jest więc możliwy bez równouprawnienia kobiet i mężczyzn, przestrzegania praw kobiet i zwalczania dyskryminacji.

Większość żyjących w ubóstwie to kobiety

Dlaczego? Powodów jest wiele: nierówny dostęp do zasobów, obciążenie pracami związanymi z utrzymaniem gospodarstw domowych i funkcją opiekuńczą, jak również uwarunkowania kulturowe i dyskryminacja utrudniająca zdobycie pracy za godne wynagrodzenie.

Kobiety wykonują większość nieodpłatnych zadań związanych z utrzymaniem gospodarstw domowych, np. dostarczanie wody pitnej, produkcja i przygotowanie żywności, zapewnienie ogrzewania etc. Obecnie 1,4 miliarda ludzi na świecie nie ma dostępu do nowoczesnych źródeł energii. Używają ognisk i tradycyjnych pieców. Zbieraniem drewna, nawozu czy innego rodzaju opału zajmują się głównie kobiety i dziewczęta.

Są one również odpowiedzialne za dostarczanie wody dla ponad 75% gospodarstw w krajach rozwijających się. Kobiety na świecie poświęcają na jej gromadzenie 200 milionów godzin dziennie. Jest to czas, którego nie mogą przeznaczyć na pracę zarobkową czy naukę. Szacuje się, że zmniejszenie o 15 minut dystansu, jaki przemierzają do źródeł wody dziewczęta w Ghanie, mogłoby wpłynąć na zwiększenie ich obecności w szkole o 8-12%.

Swój czas kobiety przeznaczają również na opiekę nad dziećmi, starszymi i chorymi. Ta praca ma dużą wartość ekonomiczną, ale – niestety – kobiety wykonują ją nieodpłatnie. Pełniąc funkcję opiekunek często wyręczają w tej roli państwo, które nie zapewnia swoim obywatelom i obywatelkom wystarczającej ochrony zdrowia i usług opiekuńczych.

Dane z Afryki Subsaharyjskiej pokazują, że dziesiątki tysięcy kobiet w wieku 20-49 lat poświęca około 69 godzin miesięcznie na opiekę nad chorymi, szczególnie dotkniętymi HIV i AIDS.

Głównym źródłem utrzymania dla około 2,6 miliarda ludzi jest rolnictwo. Większość z nich żyje w małych gospodarstwach. Kobiety stanowią około połowę osób pracujących w rolnictwie w krajach rozwijających się, a jednocześnie są właścicielkami niewielkiej części ziemi – 5%-30%, w zależności od kraju. Ponadto ziemia, którą kobiety posiadły w wyniku małżeństwa, dziedziczenia czy reform rolnych często jest słabej jakości.

Szacuje się, że różnice w dostępie do zasobów sprawiają, że kobiety rolniczki produkują o 20%-30% mniej niż mężczyźni. Wskazuje się na związek pomiędzy prawem kobiet do ziemi a dobrobytem ich dzieci. W krajach, gdzie takie prawo kobietom nie przysługuje, liczba niedożywionych dzieci jest o 60% większa.

Niewiele kobiet w krajach rozwijających się znajduje zatrudnienie poza rolnictwem. Kobiety pracujące w przemyśle są zwykle zatrudniane do niskopłatnych zajęć jako niewykwalifikowana siła robocza, np. w fabrykach odzieży. Warunki pracy często nie spełniają standardów praw pracowniczych.

Przekraczanie dopuszczalnego czasu pracy, brak zasad BHP, nieprzestrzegane prawo do zrzeszania się czy płaca niewystarczająca na utrzymanie to główne problemy kobiet, którym udało się znaleźć pracę. Istotny jest również fakt, że kobiety stanowią większość pracowników sektora nieformalnego, tzw. szarej strefy, gdzie praca bez kontraktu nie gwarantuje już żadnych norm czy praw pracowniczych, świadczeń socjalnych, a nawet wypłaty wynagrodzenia.

Kobiety to 2/3 spośród 774 milionów niepiśmiennych dorosłych

Ten odsetek nie zmienia się od dwudziestu lat, między innymi dlatego, że ponad połowa z 72 milionów dzieci, które zaprzestają edukacji, to dziewczynki. Im wyższy stopień edukacji, tym mniej kobiet w niej uczestniczy.

Tylko 39% krajów może się poszczycić równym udziałem dziewcząt i chłopców w edukacji na poziomie średnim. Na wyższym poziomie dominują mężczyźni, podobnie jak w sektorze badań i rozwoju na uczelniach, w sektorze publicznym czy prywatnym.

Tymczasem edukacja kobiet warunkuje rozwój w wielu dziedzinach. Lepiej wykształcone kobiety mają większe szanse na odpłatną pracę i w rezultacie niezależność ekonomiczną, dzięki której w mniejszym stopniu są narażone na przemoc domową i handel ludźmi.

Wykształcenie kobiet zwiększa również ich szanse na uczestnictwo w procesach decyzyjnych na każdym szczeblu oraz pełniejszy udział w życiu publicznym; ma pozytywny wpływ na rozwój ich dzieci, czyli przyszłych pokoleń społeczeństw.

Edukacja wiąże się ściśle nie tylko z ich dobrobytem, ale też ze zdrowiem, a nawet szansami na przeżycie. W Afryce kobiety z wykształceniem ponadpodstawowym mają większą szansę na zdobycie wiedzy o zagrożeniu HIV i przeciwdziałaniu zarażeniu.

Co trzecia zamężna kobieta w Malawi nie podejmuje żadnych decyzji związanych z domowym budżetem

Mimo swojej kluczowej roli społecznej, kobiety nie mogą w pełni decydować o tym, w jakim kraju mieszkają, jak wydatkowane są budżety ich państw, jak dystrybuowana jest pomoc rozwojowa, jakie decyzje są podejmowane przez lokalne wspólnoty czy grupy i jaki będą miały wpływ na ich codzienne życie.

Niemal co trzecia zamężna kobieta w Malawi i co piąta w Indiach nie podejmuje żadnych decyzji związanych z wydatkami domowymi, nawet jeśli pieniądze pochodzą z jej zarobków.Kobiety, które nie posiadają wpływu i równego z mężczyznami głosu w swoich gospodarstwach domowych, mają utrudniony dostęp do wszelkich praw. Nie mogą ich egzekwować w lokalnej społeczności oraz na poziomie krajowym, nie są obecne na rynku pracy.

Mniej niż 17% członków rządów na świecie to kobiety. Brak kobiecego głosu w polityce sprawia, że problemy kobiet związane ze zdrowiem, edukacją czy opieką nie są skutecznie rozwiązywane. Kobiety nie mogą czuć się bezpieczne i myśleć ze spokojem o swojej przyszłości, skoro nie decydują o swoim losie.

Przedstawione powyżej kwestie są jedynie wycinkiem sytuacji kobiet w krajach rozwijających się. Zdrowie, umieralność niemowląt, ochrona środowiska czy sytuacja kobiet w konfliktach to codzienne problemy, z którymi zmagają się mieszkanki Globalnego Południa. Zauważenie ich roli i usłyszenie ich głosu może spowodować, że znacząco poprawi się los tych kobiet i rozwój ich krajów.

Wspieranie równości płci = wspieranie rozwoju

Równość płci sama w sobie jest jednym z głównych elementów rozwoju, a dodatkowo ma pozytywny wpływ na inne dziedziny. Zwiększenie dostępu kobiet do edukacji i zasobów oraz równouprawnienie w decydowaniu o ich podziale mogłoby zmienić wzorce wydatkowania na rzecz przyszłych pokoleń, co wzmocniłoby perspektywy rozwojowe wielu krajów. Oto kilka przykładów:

Wspieranie kobiet w życiu publicznym, ekonomicznym i społecznym zwiększa reprezentatywność instytucji publicznych oraz jakość podejmowanych przez nie decyzji. W Indiach zwiększenie udziału kobiet we władzach lokalnych usprawniło dystrybucję dóbr publicznych, takich jak woda i sieć sanitarna.

Poświęcając ogrom czasu na gromadzenie wody, kobiety zdobyły bezcenną wiedzę na temat zasobów wody, ich rozmieszczenia, jakości i metod przechowywania. Ta wiedza powinna być wykorzystana dla dobra społeczeństwa.

Kobiety przeprowadzają innowacyjne zmiany rozwojowe w wielu dziedzinach, np. w energetyce. Rozszerzenie sieci elektrycznej na tereny wiejskie w krajach rozwijających się jest bardzo kosztowne i często niewłaściwie wykonywane. Wiele społeczności tradycyjne źródła energii zastąpiło od razu czystą energią odnawialną. Kobiety stały się liderkami wielu takich inicjatyw, ze względu na swoją rolę w zapewnianiu energii gospodarstwom domowym.

Zapewnienie równości płci i eliminacja dyskryminacji kobiet to dobra inwestycja ekonomiczna. Kobiety już teraz stanowią 40% siły roboczej na świecie, a 43% pracujących w rolnictwie. Produktywność gospodarek byłaby wyższa, gdyby ich umiejętności i talenty zostały w pełni wykorzystane, z poszanowaniem praw. Według szacunków Banku Światowego, gdyby kobiety rolniczki miałyby dostęp do takich samych nawozów i innych środków rolniczych jak mężczyźni, plony kukurydzy w Malawi wzrosłyby o 1/6.

Wiele z inicjatyw rozwojowych podejmowanych jest przez kobiety w krajach rozwijających się. Organizują się one na poziomie lokalnych społeczności w sieci organizacji pozarządowych, związki pracownic czy spółdzielnie produkcyjne. Aktywnie i skutecznie angażują się w rozwiązywanie wielu problemów rozwojowych. Ich wiedza, doświadczenie i prawo do decydowania o sobie, swojej społeczności i kraju muszą być uwzględnione również we współpracy rozwojowej.

pah.org.pl